وفات كرد ، و پسر او محمد طاهر را عهد و لواء داد ، بولايت عجم فرستاد ، و در عهد او حسن [ ( 1 ) ] زيد علوى بطبرستان خروج كرد ، معتز [ ( 2 ) ] را از حبس بيرون آوردند و مستعين را خلع كردند ، و مدت خلافت او سه سال و نه ماه بود . ولادت او در سنه عشرين و مائتين بود ، و او را از بغداد بعد از خلع روان كردند پس از نه ماه برحمت حق پيوست ، و بروايت ديگر غرق شد . و اللّه اعلم الغيب و الشهادة . المعتز باللّه ابو عبد اللّه محمد بن متوكل ، و بروايتى ديگر نام او زبير بود ، ولادت او در سنه اثنتين و ثلاثين و مائتين بود ، مادر او روميه بود فتحه [ ( 3 ) ] نام ، بيعت او در ششم ماه محرم سنه اثنتين و خمسين و مائتين بود ، و پيش ازو خليفهء جوانتر ازو بخلافت ننشسته بود . چون از خلافت او سه سال بگذشت ، اتراك با او تمرد آغاز كردند ، و مراسلات بسيار در ميان آمد ، ايشان عاقبت او را خلع كردند و بعد از خلع بيستم روز شهادة يافت ، مدت خلافت او چهار سال و شش ماه بود ، و بروايتى سه سال و شش ماه و بيست روز بود . المهتدى باللّه ابو عبد اللّه محمد بن الواثق . چون معتز را خلع كردند ، اتراك او را از بغداد به سرمن‌رأى بردند ، تا با او بيعت كنند ، او امتناع كرد و گفت : شما فرمان مرا امتثال نمائيد ، قبول كردند در رجب سنه خمس و خمسين و مائتين او را بيعت كردند ، و او رحمه اللّه زهد و طاعت و ورع پيشه گرفت گفت عيبى باشد كه از بنى اميه خليفه باشد ، چون عمر عبد العزيز بزهد و ورع و از بنى العباس مثل آن نبود . عدل كامل آغاز كرد ، خواست : تا هر چه در دست اتراك است از اموال مسلمانان ، و آنچه خلفاء بظلم قبض كرده بودند بازستاند و به خصمان تسليم كند ، اتراك بر وى خروج كردند ، و ميان ايشان قتال قايم شد ، در حرب او را جراحات بسيار شد او را بگرفتند و خلع كردند و از آن جراحات برحمت حق پيوست . ولادت او در سنه ثمان عشر و مائتين بود

--> [ ( 1 ) ] اصل : حسين [ ( 2 ) ] اصل : معتزله را از [ ( 3 ) ] كذا : اسل وپ . مسعودى و سيوطى : فيتحه . مجمل و الكامل : قبيحه .